Hội thảo khoa học di sản văn hoá dòng họ, Danh nhân Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795)

Sáng 25-4-2026, tại chùa Chùa Yên Khoái Hạ (phường Đông Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình), Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hoá Tôn giáo Chi nhánh Ninh Bình và Dòng họ Ninh Côi Trì tổ chức Hội thảo khoa học “Di sản văn háa dòng họ, Danh nhân Thượng thư Ninh Tốn (1744-1795)” nhân kỷ niệm 30 năm dòng họ Ninh đón Bằng Di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia Nhà thờ Danh nhân Thượng thư Ninh Tốn (1996-2026). 

Ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hoá Tôn giáo, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo - Ban Tôn giáo Chính phủ,

trình bày Báo cáo đề dẫn Hội thảo

Tại hội thảo, ông Trần Khánh Dư, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hoá Tôn giáo, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo - Ban Tôn giáo Chính phủ đã phát biểu Báo cáo đề dẫn: Hội thảo được tổ chức trên cơ sở đề xuất của Sư cô Thích Đức Nguyên - Giám đốc Chi nhánh Ninh Bình thuộc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hoá Tôn giáo, cũng là hậu duệ đời thứ 16 của Thượng thư Ninh Tốn. Hội thảo mang 2 ý nghĩa bởi: Thực hiện một trong ba trụ cột lớn của ý thức cộng đồng người Việt: Gia đình, làng và nước mà cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nêu, góp phần phát triển văn hoá dòng họ tiến tới phát triển văn hoá cộng đồng và xã hội. Qua Hội thảo cũng là dịp để con cháu dòng họ càng hiểu sâu hơn vị Thượng thư, góp phần vào việc động viên, phục hồi nếp sống văn hoá truyền thống của Việt Nam trong giai đoạn chuyển mình của kỷ nguyên mới.

Gần 30 tham luận của các nhà khoa học, các nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa, các học giả, nhà văn, nhà thơ... được gửi về Ban tổ chức hội thảo. Các tác giả thể hiện sự quan tâm sâu sắc và trách nhiệm khoa học đối với việc nghiên cứu về Thượng thư Ninh Tốn. Các tham luận tập trung khảo cứu, hệ thống hóa tư liệu về cuộc đời, thân thế của Thượng thư Ninh Tốn; Phân tích, đánh giá những đóng góp của ông trong bối cảnh lịch sử đương thời; Làm rõ giá trị tư tưởng, đạo đức và ảnh hưởng của ông đối với đời sống văn hóa - xã hội; Gợi mở các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với danh nhân và dòng họ Ninh trong thời đại mới. Tham luận của các nhà nghiên cứu lịch sử - văn hoá, các nhà thơ của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình được đánh giá cao như: "Ninh Tốn trong bối cảnh lịch sử - văn hoá thế kỉ XVIII và những đóng góp cho quê hương đất nước" của Tiến sĩ Lịch sử Đinh Văn Viễn; "Ninh Tốn: Trường hợp điển hình về sự tái cấu trúc tư duy chính trị của giới danh sĩ tinh hoa Việt Nam cuối thế kỉ XVIII" của nhà nghiên cứu Trương Đình Tưởng; "Danh nhân Thượng thư Ninh Tốn từ niên biểu đến bối cảnh lịch sử - văn hoá" của nhà nghiên cứu Nguyến Tử Chương. 

Danh nhân Ninh Tốn sinh ra tại làng Côi Trì, huyện Yên Mô, Ninh Bình trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Ninh Tốn sớm được tiếp nhận nền giáo dục Nho học chính thống nhưng lại mang trong mình cá tính, phóng khoáng, thực tiễn của người con đất cửa biển. Đỗ Tiến sĩ năm 1778, Ninh Tốn bước chân vào chốn quan trường nhà Lê. Thay vì chọn lối sống hưởng lạc hay bảo thủ, ông dành thời gian quan sát kỹ lưỡng thời cuộc lúc bấy giờ. Chính sự quan sát đó đã giúp ông có những quyết định đúng đắn mang tính lịch sử: ra giúp triều Tây Sơn khi Nguyễn Huệ ra Bắc Hà lần thứ hai. Dưới triều Tây Sơn, Ninh Tốn giữ chức Thượng thư bộ binh, tước Cối Trình hầu. Vai trò của ông không chỉ giới hạn trong việc binh bị mà còn là việc ổn định bộ máy hành chính tại Bắc Hà - nơi lòng dân vẫn còn luyến tiếc nhà Lê.

Hòa thượng Thích Tâm Vượng, Ủy viên Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam trao Giấy Chứng nhận Bảo tồn Di sản Văn hóa dòng họ Ninh, làng Côi Trì, xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình cho  Sư cô Thích Đức Nguyên - Giám đốc Chi nhánh Ninh Bình thuộc Trung tâm Di sản Văn hoá Tôn giáo, cũng là hậu duệ đời thứ 16 của Thượng thư Ninh Tốn

Hội thảo khoa học về Thượng thư Ninh Tốn không chỉ mang giá trị học thuật mà còn là hành trình kết nối ký ức lịch sử với hiện tại, gắn kết tri thức với đạo lý, và hơn hết là gắn kết con người với cội nguồn. Trong niềm tự hào về dòng tộc, mỗi người con họ Ninh vẫn luôn giữ trọn tâm thế khiêm cung, kính cẩn hướng về tổ tiên. Chính sự hòa quyện giữa tự hào và khiêm nhường ấy đã làm nên chiều sâu văn hóa của một dòng họ – nơi mà mỗi thế hệ không chỉ kế thừa mà còn tiếp tục bồi đắp những giá trị tốt đẹp, đồng thời nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với di sản cha ông.

                                                                                                                                                                                                Tin và ảnh: BÙI HẰNG