Nghị quyết số 80 - NQ/TW: Cơ hội mới trong sáng tác, quảng bá văn học, nghệ thuật tỉnh nhà

NSƯT Kiều Khắc Dư

Ngày 7/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Nghị quyết số 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Sự ra đời của nghị quyết được xem như một cú hích mang tính lịch sử, mở ra tầm nhìn mới và động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp xây dựng và chấn hưng văn hóa dân tộc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Nghị quyết số 80 - NQ/TW ra đời trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn về văn hóa, con người và sức mạnh mềm quốc gia, vì thế, nghị quyết không chỉ là một văn kiện quan trọng của Đảng mà còn được xem là cơ hội lớn để văn học nghệ thuật các địa phương, trong đó có Ninh Bình, phát huy vai trò, sứ mệnh sáng tạo của mình. Khi Nghị quyết 80 được ban hành, có thể hiểu đó là một thời cơ để văn nghệ sĩ phát huy tốt nhất năng lực sáng tác, bởi nghị quyết đã đề cập toàn diện đến nhiệm vụ phát triển văn học nghệ thuật theo cả chiều sâu và chiều rộng, yêu cầu đổi mới phương thức sáng tạo, mở rộng đối tượng thụ hưởng. Điều này tạo điều kiện để Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam và hội văn học nghệ thuật các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch dài hơi, mang tính chiến lược, nhằm phát huy tốt nhất vai trò của văn nghệ sĩ trong việc sáng tác, giữ gìn và quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới.

Tổng Bí thư Tô Lâm chúc tết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô Hà Nội

Tinh thần của Nghị quyết 80 hướng đến việc lan tỏa giá trị văn hóa - nghệ thuật đến cả những vùng sâu, vùng xa, đến những nhóm công chúng vốn ít có cơ hội tiếp cận văn học nghệ thuật. Không chỉ giới trí thức mới có điều kiện thụ hưởng nghệ thuật, mà người lao động, học sinh, đồng bào vùng khó khăn cũng cần được tiếp cận những tác phẩm văn hóa chất lượng. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đưa văn học nghệ thuật vào nhà trường, không chỉ ở mức truyền đạt kiến thức mà phải trở thành công cụ giáo dục thẩm mỹ, tư tưởng, lòng yêu nước cho thế hệ trẻ. Đây là nhiệm vụ mà các Hội Văn học nghệ thuật địa phương, trong đó có Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình, có thể và cần làm tốt khi xây dựng các chương trình hành động, kế hoạch và chiến lược thực hiện Nghị quyết 80 trong giai đoạn tới. Nghị quyết 80 không chỉ tạo ra cú hích mà còn mở ra kỳ vọng về sự bùng nổ trong đời sống sáng tác - bùng nổ về số lượng tác giả, về chất lượng tác phẩm và đặc biệt là chiều sâu tư tưởng, ý nghĩa xã hội của tác phẩm nghệ thuật. Một trong những yêu cầu cấp thiết là đào tạo, bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ, đặc biệt là những người đến từ các dân tộc thiểu số và những tác giả có khả năng tiếp cận, ứng dụng công nghệ mới trong sáng tác. Cùng với đó, phải thực hiện tốt công tác đặt hàng tác phẩm, ưu tiên những văn nghệ sĩ có tài năng, những cây bút lão thành giàu kinh nghiệm, đồng thời tiếp sức cho những tác giả trẻ giàu năng lượng sáng tạo. Nếu làm tốt việc kết hợp giữa các lớp sáng tác trẻ trung, hiện đại, linh hoạt trong tiếp cận công nghệ với các thế hệ nghệ sĩ đi trước giàu chiều sâu và kinh nghiệm, chắc chắn chúng ta sẽ có nhiều tác phẩm chất lượng cao, phản ánh đúng tinh thần của thời đại mới. Đối với Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình, nhiệm vụ của văn nghệ sĩ không chỉ dừng ở việc thể hiện tiếng nói cá nhân, mà quan trọng hơn là phải bám sát yêu cầu của thời cuộc và nhiệm vụ chính trị của địa phương. Trong dòng chảy phát triển chung của đất nước, khi nhiệm vụ chính trị gắn liền với nhiệm vụ văn hóa, mỗi nghệ sĩ nếu có định hướng tư tưởng đúng đắn sẽ có thêm niềm tin để sáng tạo nên những tác phẩm nhân văn, sâu sắc, truyền tải vẻ đẹp của quê hương và con người. Là những người con của vùng đất Ninh Bình - nơi hội tụ văn hóa Hoa Lư nghìn năm, vùng đất di sản Tràng An hùng vĩ - văn nghệ sĩ tỉnh luôn mong muốn đưa những giá trị văn hóa đặc sắc ấy vào trong tác phẩm của mình. Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh vẻ đẹp quê hương, chúng ta còn mong muốn hình ảnh Ninh Bình vượt ra khỏi biên giới quốc gia, đến với bạn bè quốc tế, thu hút du khách và những người yêu văn hóa tìm đến khám phá vùng đất trầm tích nghìn năm. Để làm được điều đó, văn nghệ sĩ cần được tạo điều kiện về cơ chế hoạt động, cơ chế đặt hàng, cơ hội tham gia các hoạt động chuyên môn hỗ trợ ngành văn hóa, qua đó nâng cao năng lực tổ chức chương trình, hướng dẫn đào tạo, quảng bá tác phẩm và lan tỏa giá trị văn hóa địa phương.

Đánh giá về Nghị quyết 80, PGS.TS. Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam - cho rằng đây thực sự là món quà tinh thần vô giá đối với văn nghệ sĩ và Nhân dân. Với những người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, nghị quyết mang ý nghĩa chiến lược, kế thừa và phát triển tư tưởng của Đảng qua nhiều nghị quyết trước đây, từ Nghị quyết số 23 - NQ/TW, Nghị quyết số 33 - NQ/TW đến Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII. Việc chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam là sự ghi nhận lớn lao đối với trí thức, văn nghệ sĩ và toàn thể Nhân dân - những người sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Trong bối cảnh đất nước chuyển mình mạnh mẽ, Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa không phải là “hậu phương” hay “phần phụ” mà là động lực trực tiếp của phát triển kinh tế - xã hội. Văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong mọi quy hoạch phát triển. Nghị quyết cũng đánh dấu bước chuyển quan trọng từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo”, tạo hành lang thông thoáng để khơi thông sức sáng tạo của toàn xã hội, khuyến khích hợp tác công - tư trong văn hóa, biến các giá trị tinh thần thành nguồn lực vật chất. Việc “đánh thức” quyền lực mềm thông qua phát triển công nghiệp văn hóa được xem là hướng đi chiến lược để Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới. Văn hóa không chỉ để thưởng thức mà phải trở thành một ngành kinh tế xanh, có khả năng cạnh tranh, góp phần xây dựng thương hiệu quốc gia và bảo vệ chủ quyền văn hóa trong không gian mạng. Trọng tâm của Nghị quyết 80 tiếp tục là con người - chủ thể sáng tạo, gìn giữ và thụ hưởng văn hóa. Việc xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới dựa trên sự kết hợp giữa truyền thống dân tộc và tinh hoa nhân loại sẽ giúp củng cố bản lĩnh văn hóa, tạo sức đề kháng trước những luồng tư tưởng lệch lạc, những tác động tiêu cực của xu hướng văn hóa ngoại lai. Có thể nói, Nghị quyết 80 là “bản thiết kế tổng thể” giúp chuyển hóa kho tàng văn hóa giàu có của đất nước thành sức mạnh nội sinh, thấm sâu vào đời sống, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc cho khát vọng phát triển hùng cường.

Với tỉnh Ninh Bình, việc triển khai Nghị quyết 80 mở ra nhiều cơ hội để nâng tầm văn học nghệ thuật địa phương. Khi cơ chế được hoàn thiện và nguồn lực được đầu tư phù hợp, văn nghệ sĩ sẽ có môi trường sáng tạo thuận lợi hơn; khi chính sách đặt hàng và hỗ trợ sáng tác được triển khai minh bạch, hiệu quả, địa phương sẽ có nhiều tác phẩm chất lượng, phản ánh đúng hơi thở của cuộc sống và vẻ đẹp văn hóa quê hương. Nghị quyết 80 cũng là động lực để Ninh Bình đẩy mạnh công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, đa dạng hóa sản phẩm sáng tạo như phim tài liệu về di sản, âm nhạc về Tràng An - Hoa Lư, mỹ thuật về cảnh quan non nước, văn xuôi - thơ ca về đời sống người dân, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh địa phương đến bạn bè trong nước và quốc tế. Chính từ những định hướng chiến lược mà Nghị quyết 80 - NQ/TW đề ra, văn học nghệ thuật Ninh Bình đang đứng trước cơ hội mới để phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ mới. Đây không chỉ là dấu mốc chính trị - văn hóa quan trọng mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của văn nghệ sĩ đối với quê hương, đất nước: trách nhiệm gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc, sáng tạo những tác phẩm có giá trị tư tưởng và thẩm mỹ, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và tạo nên sức mạnh mềm của quốc gia trong thời đại hội nhập./.

K.K.D

(Nguồn: TC VNNB số 318 - 04/2026)