“Phong cảnh Ninh Bình” – Không gian hội tụ của những góc nhìn nghệ thuật
TRẦN THƯƠNG
Có những vùng đất khi đi vào nghệ thuật không còn là cảnh sắc, mà trở thành ký ức, thành rung cảm, thành những lớp trầm tích của văn hóa và tâm hồn. Ninh Bình là một vùng đất như thế. Mỗi ngọn núi, mỗi dòng sông, mỗi mái chùa cổ kính nơi đây đều mang trong mình một câu chuyện - không chỉ của thiên nhiên mà còn của lịch sử và con người.
Chiều 25/4, tại Gallery Phố cổ Hoa Lư, Triển lãm mỹ thuật với chủ đề “Phong cảnh Ninh Bình” đã mở ra một không gian nghệ thuật giàu rung cảm, nơi thiên nhiên, văn hóa và con người hòa quyện trong từng nét vẽ, từng mảng màu. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực chào mừng Lễ hội Hoa Lư và Tuần Du lịch Ninh Bình, đồng thời góp phần làm phong phú đời sống mỹ thuật của địa phương trong bối cảnh mới. Triển lãm quy tụ 75 tác giả đến từ nhiều địa phương như Ninh Bình, Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Quảng Trị… với 120 tác phẩm thuộc nhiều loại hình: hội họa, đồ họa, điêu khắc và sắp đặt. Sự đa dạng về chất liệu từ sơn dầu, sơn mài, lụa, acrylic đến khắc gỗ… đã tạo nên một không gian nghệ thuật phong phú, nơi mỗi tác phẩm là một góc nhìn riêng, một tiếng nói cá nhân nhưng cùng gặp nhau ở cảm hứng chung về vẻ đẹp của vùng đất di sản.
Chia sẻ về ý tưởng tổ chức triển lãm, họa sĩ Kù Kao Khải - Chi hội trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh Ninh Bình cho biết: sau khi sáp nhập, Ninh Bình trở thành vùng đất hội tụ nhiều danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa được công nhận, nhưng chưa có nhiều hoạt động mỹ thuật tương xứng. Xuất phát từ thực tế đó, Chi hội đã tổ chức triển lãm nhằm quy tụ các họa sĩ trong và ngoài tỉnh, tạo nên một diễn đàn nghệ thuật để cùng nhìn lại, khám phá và tôn vinh vẻ đẹp Ninh Bình dưới nhiều góc độ. Nội dung triển lãm tập trung khắc họa thiên nhiên, văn hóa và chiều sâu lịch sử của Ninh Bình vùng đất địa linh nhân kiệt với những danh thắng nổi tiếng như: Quần thể danh thắng Tràng An, Tam Cốc - Bích Động, Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính; chùa Tam Chúc; Di tích Đền Trần, vườn quốc gia Xuân Thuỷ, rừng Cúc Phương… Dưới góc nhìn nghệ thuật, những cảnh sắc quen thuộc không còn chỉ là hình ảnh địa lý mà trở thành những không gian cảm xúc. Núi đá vôi trùng điệp, dòng sông uốn lượn, cánh đồng lúa trải dài, những mái chùa cổ kính… tất cả hiện lên qua bảng màu của từng họa sĩ khi rực rỡ, khi trầm lắng, khi bảng lảng như một miền ký ức xa xăm. Không ít tác phẩm vượt ra khỏi lối tả thực thuần túy để đi vào biểu đạt nội tâm, nơi cảnh vật hòa quyện với cảm xúc, tạo nên những lớp nghĩa sâu hơn về con người và thiên nhiên. Ở đó, người xem không chỉ “nhìn thấy” mà còn “cảm nhận” được nhịp thở của cảnh quan, sự chuyển động của thời gian và những rung động tinh tế của tâm hồn người nghệ sĩ.
Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành triển lãm Ảnh: MINH TUYỀN
Họa sĩ Đỗ Kích - Hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam - mang đến triển lãm hai tác phẩm “Tháp Báo Thiên - Báu vật chùa Bái Đính” và “Bồng lai tiên cảnh chùa Tam Chúc”. Trong đó, “Tháp Báo Thiên - Báu vật chùa Bái Đính” gây ấn tượng bởi cách xử lý không gian huyền ảo, nơi kiến trúc tâm linh như ẩn hiện trong lớp sương khói bảng lảng. Những gam màu trầm, ánh sáng được tiết chế tạo nên cảm giác linh thiêng, tĩnh tại. Còn “Bồng lai tiên cảnh chùa Tam Chúc” lại mở ra một không gian rộng lớn, thoáng đạt, gợi cảm giác như bước vào cõi tiên, nơi thiên nhiên và tâm linh giao hòa. Chia sẻ về tác phẩm của mình, họa sĩ cho biết ông không chỉ muốn tái hiện cảnh sắc mà còn muốn truyền tải cảm nhận về không gian tâm linh nơi con người tìm về sự bình yên nội tại. Đó cũng là cách để nghệ thuật chạm đến chiều sâu tinh thần, vượt lên trên hình thức biểu hiện bề mặt.
Sớm Tràng An (Sơn dầu) ĐOÀN QUANG THƯỜNG
Ở một sắc thái khác, họa sĩ Trần Văn Thăng mang đến tác phẩm “Bình yên Thung Nham” một bức tranh giàu cảm xúc về vườn chim Thung Nham. Không gian thiên nhiên hiện lên trong sự tĩnh lặng, nhưng ẩn chứa sức sống mãnh liệt. Những cánh chim bay lượn, những mảng xanh của cây cối, mặt nước phản chiếu ánh sáng… tất cả tạo nên một tổng thể hài hòa, gợi cảm giác thanh bình. Thông qua tác phẩm, họa sĩ gửi gắm thông điệp về bảo vệ thiên nhiên, gìn giữ hệ sinh thái một vấn đề ngày càng trở nên cấp thiết trong đời sống hiện đại.
Trong vai trò Trưởng ban Tổ chức triển lãm, họa sĩ Kù Kao Khải không chỉ là người kết nối các nghệ sĩ mà còn trực tiếp đóng góp một tác phẩm mang tính điểm nhấn cho không gian trưng bày. Họa sĩ mang đến một số tác phẩm, trong đó nổi bật là tác phẩm “Sắp đặt” kết hợp điêu khắc và hội họa, lấy hình tượng con voọc loài linh trưởng đặc trưng của các khu bảo tồn thiên nhiên Ninh Bình như Cúc Phương, Vân Long và Tràng An. Hình ảnh “voọc quần đùi” cùng các bức tranh đi kèm không chỉ tạo ấn tượng thị giác mà còn gợi mở một không gian sinh thái sống động, gần gũi với thiên nhiên. Thông qua tác phẩm, họa sĩ muốn nhấn mạnh rằng, vẻ đẹp của Ninh Bình không chỉ nằm ở danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử, mà còn ở hệ sinh thái tự nhiên quý giá, nơi những đàn voọc sinh sống với số lượng tiêu biểu của cả nước. Đây vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra trách nhiệm lớn trong việc bảo tồn. Tác phẩm vì thế mang ý nghĩa như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: con người cần chung tay bảo vệ thiên nhiên, gìn giữ môi trường sống và các loài động vật hoang dã.
Triển lãm lần này quy tụ hơn một nửa số tác giả là các thầy, cô giáo giảng dạy mỹ thuật tại các trường phổ thông. Với họa sĩ Kù Kao Khải, đây không chỉ là một hoạt động chuyên môn mà còn là một kênh giáo dục trực quan, nơi nghệ thuật trở thành cầu nối để truyền tải thông điệp đến thế hệ trẻ. Thông qua các tác phẩm, đặc biệt là tác phẩm sắp đặt về loài voọc, các thầy cô có thể lan tỏa ý thức bảo vệ thiên nhiên, bồi đắp tình yêu quê hương, di sản cho học sinh. Có thể nói, với vai trò vừa là người tổ chức, vừa là nghệ sĩ tham gia sáng tác, họa sĩ Kù Kao Khải đã góp phần tạo nên một dấu ấn riêng cho triển lãm. Tác phẩm của họa sĩ không chỉ làm phong phú thêm diện mạo trưng bày, mà còn góp tiếng nói rõ nét vào thông điệp chung của triển lãm: tôn vinh vẻ đẹp phong cảnh Ninh Bình gắn liền với trách nhiệm gìn giữ và bảo vệ những giá trị bền vững của thiên nhiên và cuộc sống.
Ấn tượng nổi bật của triển lãm chính là sự phong phú về chất liệu và ngôn ngữ tạo hình. Mỗi chất liệu mang một đặc trưng riêng, góp phần tạo nên “bản hòa âm thị giác” đầy màu sắc. Sơn dầu tạo chiều sâu, độ chuyển sắc tinh tế; sơn mài mang vẻ đẹp huyền ảo, sang trọng; lụa mềm mại, thanh thoát; acrylic tươi sáng, hiện đại; còn khắc gỗ lại mộc mạc, chắc khỏe, giàu nhịp điệu. Chính sự đa thanh sắc này đã làm nên sức hấp dẫn của triển lãm, khiến người xem có thể khám phá nhiều tầng lớp biểu đạt khác nhau. Các tác phẩm như “Sắc màu Tràng An”, “Sắc màu phố cổ” của họa sĩ Đào Công Huân mang đến một nhịp điệu rực rỡ, tươi vui, như những bản nhạc đầy sinh khí của thiên nhiên và đời sống. Trong khi đó, “Trên dòng sông Tràng An”, “Đường vào Tam Cốc”, “Đầm Vân Long”, “Chiều cố đô”, “Thu Tràng An” lại mở ra những lát cắt đa dạng của không gian Ninh Bình - khi là sự tĩnh lặng nguyên sơ, khi là chiều sâu lịch sử, khi là vẻ đẹp trầm mặc của thời gian. Đặc biệt, các tác phẩm về đề tài lễ hội như “Phong cảnh lễ hội chùa Tam Chúc”, “Lễ hội chùa Bái Đính”, “Lễ rước rồng”… đã mang đến không khí sôi động, nơi con người trở thành trung tâm của bức tranh. Những gam màu tươi sáng, bố cục giàu chuyển động đã tái hiện sinh động không gian lễ hội, đồng thời phản ánh đời sống văn hóa phong phú của người dân vùng đất di sản. Sự góp mặt của các họa sĩ đến từ nhiều địa phương cũng tạo nên sự đa dạng trong cách tiếp cận. Các họa sĩ Hưng Yên với chất liệu acrylic
thể hiện linh hoạt từ đề tài lịch sử như “Cuộc khởi nghĩa Hoa Lư” của họa sĩ Đinh Văn Lợi đến những khung cảnh giàu chất thơ như “Một sớm Tràng An”, “Chiều ở đền Vua Đinh” của họa sĩ Phạm Xuân Hồng. Những lớp màu tươi sáng, tương phản mạnh giúp họ diễn tả rõ nét sự hùng vĩ của thiên nhiên và chiều sâu văn hóa. Trong khi đó, các họa sĩ Thanh Hóa lại mang đến những sắc thái khác biệt. “Hành cung Vũ Lâm”, “Tràng An hội tụ” của Lê Văn Tĩnh giàu tính khái quát, kết hợp giữa hiện thực và cảm xúc; “Lung linh phố cổ” của Ngọ Duy Lương rực rỡ, giàu nhịp điệu; còn “Đường vào Tam Cốc” của Lê Hải Anh với kỹ thuật khắc gỗ lại mộc mạc, chắc khỏe, gợi chiều sâu truyền thống. Dù khác biệt về phong cách, tất cả đều gặp nhau ở tình yêu dành cho Ninh Bình một tình cảm chân thành, sâu lắng.
Du khách tham quan triển lãm Ảnh: P.V
Đến với triển lãm là bước vào một thế giới đa sắc, nơi mỗi tác phẩm là một câu chuyện, một cá tính sáng tạo. Có bức đưa người xem đến những khoảng trời bình yên, nơi thời gian như chậm lại; có bức mở ra những khoảnh khắc rực rỡ của lễ hội; có bức lại gợi lên ký ức, khiến lòng người bâng khuâng, lưu luyến. 120 tác phẩm là 120 cách khám phá và biểu đạt, nhưng đều hướng đến một điểm chung: tôn vinh vẻ đẹp của vùng đất di sản và khơi gợi ý thức gìn giữ những giá trị ấy. Không dừng lại ở việc tái hiện cảnh sắc, nhiều tác phẩm còn chạm đến những vấn đề mang tính thời sự như bảo tồn môi trường, gìn giữ hệ sinh thái và động vật hoang dã. Những thông điệp ấy được chuyển tải qua ngôn ngữ nghệ thuật một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Qua đó, nghệ thuật không chỉ là cái đẹp để thưởng lãm, mà còn là tiếng nói trách nhiệm đối với cuộc sống.
Triển lãm “Phong cảnh Ninh Bình” vì thế không chỉ là một sự kiện mỹ thuật đơn thuần, mà còn là một điểm nhấn văn hóa trong đời sống đương đại. Quan trọng hơn, đây là minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghệ thuật, khi những rung cảm cá nhân có thể gặp nhau trong một không gian chung, tạo nên sự cộng hưởng. Và qua mỗi bức tranh, Ninh Bình hiện lên không chỉ là danh thắng, mà là một miền cảm xúc nơi thiên nhiên, lịch sử và con người hòa quyện, lắng đọng và lan tỏa. Đó là một Ninh Bình vừa gần gũi, vừa thiêng liêng, vừa thực tại, vừa mộng tưởng. Một vùng đất mà mỗi lần trở lại, ta lại tìm thấy một góc nhìn mới, một cảm xúc mới, và có lẽ, cũng là tìm lại một phần của chính mình.
T.T
(Nguồn: TC VNNB số 319 - 05/2026)