Văn học nghệ thuật cùng đất nước tiến vào kỷ nguyên mới
Nhạc sĩ, NSƯT KIỀU DƯ
Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình
Ngày mùng Một tháng Bảy năm 2025, một ngày tưởng chừng như bình thường trong vòng quay thời gian nhưng lại mang ý nghĩa lịch sử trọng đại, khi đất nước ta chính thức bước vào một giai đoạn đổi mới căn bản về tổ chức bộ máy hành chính. Từ 63 tỉnh, thành phố, Việt Nam tinh gọn còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh; cấp quận, huyện được xóa bỏ; hơn mười ngàn năm trăm xã, phường, thị trấn được sáp nhập còn hơn ba ngàn ba trăm xã, phường và đặc khu. Bộ máy chính quyền hai cấp - tỉnh và xã - chính thức vận hành. Không tiếng súng, không bước chân hành quân, nhưng sự kiện ấy có sức lay động mạnh mẽ, tác động sâu rộng đến tâm tư, tình cảm và đời sống của hàng triệu con người trên dải đất hình chữ S. Người dân từ thành thị đến nông thôn, từ miền núi đến hải đảo, đều cảm nhận rõ rệt một bước ngoặt lớn lao, một cột mốc đánh dấu sự chuyển mình, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc. Trong bối cảnh ấy, giới văn học - nghệ thuật, lực lượng vốn được coi là “chiến sĩ trên mặt trận văn hóa” như lời Bác Hồ căn dặn, không thể đứng ngoài cuộc. Chúng ta vừa chứng kiến một sự thay đổi mang tính cách mạng về cơ chế và địa giới hành chính, một cuộc “đại chỉnh thể” để đất nước tiến nhanh hơn, mạnh hơn, vững chắc hơn trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện sắp xếp tổ chức, mà còn là bước đi tất yếu của dòng chảy lịch sử, để Việt Nam có thể vươn mình, tránh khỏi nguy cơ tụt hậu, bước vào hàng ngũ những quốc gia phát triển. Và trong bước chuyển mình ấy, văn học nghệ thuật (VHNT) có sứ mệnh đặc biệt: phản ánh, đồng hành, định hướng, và góp phần hun đúc tinh thần, khơi gợi khát vọng, niềm tin của nhân dân.
Từ những ngày đầu của cách mạng, VHNT đã gắn bó máu thịt với vận mệnh dân tộc. Từ những bài thơ, khúc nhạc, bức tranh, vở kịch trong kháng chiến đã cổ vũ tinh thần yêu nước, khơi dậy sức mạnh đoàn kết để làm nên chiến thắng vĩ đại, cho đến những tác phẩm phản ánh công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước hôm nay, VHNT luôn khẳng định vị trí tiên phong trên mặt trận tinh thần. Nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, VHNT càng phải tiếp tục phát huy truyền thống ấy, trở thành nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, đồng thời mở ra tầm nhìn hướng đến tương lai. Tổng Bí thư Tô Lâm, trong buổi gặp gỡ văn nghệ sĩ tại Hà Nội ngày 30 tháng 12 năm 2024, đã chỉ rõ ba nhiệm vụ quan trọng: một là phấn đấu tạo ra bộ sưu tập với những tác phẩm để đời, bổ ích; hai là xây dựng nền VHNT dưới sự lãnh đạo của Đảng xứng tầm trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; ba là đổi mới mạnh mẽ công tác quản lý, phát triển, ươm tạo, bồi dưỡng, phát huy các tài năng VHNT. Những lời nhắn gửi ấy là kim chỉ nam, vừa khẳng định niềm tin, vừa đặt ra trách nhiệm to lớn cho đội ngũ văn nghệ sĩ hôm nay. Để làm tròn sứ mệnh, mỗi văn nghệ sĩ cần ý thức sâu sắc rằng VHNT không chỉ dừng ở chức năng thẩm mỹ, mà còn là công cụ giáo dục, định hướng giá trị, bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách, góp phần xây dựng xã hội nhân văn, văn minh.
Mùa sen Tranh sơn dầu: Nguyễn Ngần
Trong kỷ nguyên mới, khi kinh tế, khoa học, công nghệ đang phát triển như vũ bão, thì VHNT càng cần thiết để giữ cho con người không bị cuốn trôi trong guồng quay vật chất, để giữ cho tâm hồn dân tộc không bị phai mờ bản sắc. Chúng ta bước vào thời đại kỹ thuật số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội bùng nổ. Những tiến bộ công nghệ mở ra cơ hội lớn cho sáng tạo và phổ biến tác phẩm, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Nhiều trào lưu văn hóa ngoại lai, nhiều xu hướng giải trí dễ dãi, thị hiếu thấp kém len lỏi, đe dọa làm xói mòn giá trị chân - thiện - mỹ. Chính trong môi trường ấy, văn nghệ sĩ càng phải vững vàng lập trường, giữ gìn bản lĩnh, tiếp thu tinh hoa nhân loại có chọn lọc, đồng thời kiên quyết đấu tranh với cái xấu, cái độc hại. Văn học nghệ thuật Việt Nam cần tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng lớn lao: khát vọng về một đất nước hùng cường, thịnh vượng; khát vọng về một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; khát vọng về con người Việt Nam mới - nhân ái, sáng tạo, hội nhập mà vẫn đậm đà bản sắc dân tộc. Để làm được điều ấy, văn nghệ sĩ phải dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, không ngừng rèn luyện tài năng, bản lĩnh, nhân cách. Phải đi sâu vào đời sống nhân dân, từ đồng ruộng, làng nghề, công trường, nhà máy đến biên cương, hải đảo, để cảm nhận, để thấu hiểu, để sáng tạo những tác phẩm thực sự bắt nguồn từ cuộc sống, phản ánh cuộc sống và trở về phục vụ cuộc sống. Lịch sử đã cho thấy, mỗi khi dân tộc bước vào một giai đoạn mới, VHNT đều có những cống hiến xứng đáng. Trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chúng ta có “Việt Bắc”, “Đồng chí”, “Bên kia sông Đuống”, “Tiểu đội xe không kính”, những khúc tráng ca bất tử trong âm nhạc, những bức tranh cổ động lay động hàng triệu trái tim. Trong công cuộc đổi mới, VHNT đã ghi dấu bằng những tác phẩm phản ánh đời sống nhiều chiều, từ đô thị hóa đến công nghiệp hóa, từ nông thôn đổi thay đến biển đảo thiêng liêng. Và hôm nay, khi bước vào kỷ nguyên mới, chúng ta càng kỳ vọng có thêm những tác phẩm xứng tầm, vừa phản ánh hiện thực vừa khơi gợi khát vọng, vừa ca ngợi vừa dự báo, định hướng cho xã hội. Song, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận, trong đội ngũ văn nghệ sĩ hiện nay vẫn còn những biểu hiện tiêu cực: một số ít chạy theo thị hiếu thấp hèn, cổ vũ lối sống thực dụng, xa rời tôn chỉ nghệ thuật chân chính; một số khác dao động, thiếu niềm tin, thậm chí bị lôi kéo bởi những luận điệu xuyên tạc. Trong bối cảnh hội nhập, nguy cơ lai căng, mất gốc cũng là vấn đề đáng lo ngại. Chính vì vậy, hơn lúc nào hết, văn nghệ sĩ cần kiên định với lý tưởng của Đảng, bám sát đời sống của nhân dân, làm tròn vai trò chiến sĩ văn hóa. Trách nhiệm ấy không phải áp đặt, mà là sự tự nguyện, tự giác, xuất phát từ tình yêu đất nước, tình yêu nhân dân, từ niềm tự hào về truyền thống VHNT cách mạng.
Hôm nay, đất nước mở ra một trang sử mới. Bộ máy hành chính tinh gọn không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực, mà quan trọng hơn, tạo điều kiện để tập trung sức mạnh cho phát triển. Những thành phố, đặc khu, những trung tâm kinh tế - văn hóa mới sẽ hình thành. Đời sống xã hội sẽ chuyển biến mạnh mẽ. Trong dòng chảy ấy, VHNT cần song hành, phản ánh, đồng thời góp phần định hình bản sắc của từng vùng đất, từng cộng đồng. Nếu kinh tế là nền móng vật chất, thì VHNT chính là ngọn lửa thắp sáng tinh thần, là tấm gương soi rọi tâm hồn dân tộc. Hãy tưởng tượng, trong tương lai không xa, những tác phẩm văn học, điện ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu… sẽ ghi lại trọn vẹn hành trình của dân tộc trong giai đoạn lịch sử này.
Đó sẽ là những tư liệu quý giá để mai sau nhìn lại, tự hào về một kỷ nguyên đổi thay, và cũng là động lực để các thế hệ tiếp bước. Đất nước đang cần những tác phẩm để đời - những tác phẩm vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa có ý nghĩa xã hội, vừa bền vững với thời gian. Đó là trách nhiệm, là sứ mệnh, nhưng cũng là niềm vinh dự to lớn của giới văn nghệ sĩ hôm nay. Kỷ nguyên mới đang mở ra trước mắt. Để cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên ấy, VHNT cần đoàn kết, đồng lòng, đổi mới, sáng tạo không ngừng. Mỗi tác phẩm chân chính sẽ là một viên gạch góp phần xây dựng nền móng tinh thần của đất nước. Mỗi văn nghệ sĩ chân chính sẽ là một chiến sĩ góp phần vào sự nghiệp chung. Với niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, với truyền thống vẻ vang của VHNT cách mạng Việt Nam, với khát vọng hùng cường của dân tộc, chắc chắn VHNT sẽ cùng đất nước viết nên những trang sử vàng mới, xứng đáng với mong ước ngàn đời của nhân dân ta: một nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc, sánh vai cùng các cường quốc năm châu. Văn học nghệ thuật cùng đất nước tiến vào kỷ nguyên mới - đó vừa là khẩu hiệu, vừa là lời hứa, vừa là niềm tin, để hôm nay chúng ta tự hào và ngày mai chúng ta kiêu hãnh.
K.D
(Nguồn: TC VNNB số 311 - 10/2025)
Phụ nữ miền biển Ảnh: PHẠM THỊ LỆ THANH