Gió từ Hòn Dấu

Tùy bút của NGUYỄN THỊ THU HÀ

Lần nào đến với biển cũng là một lần được sống với cảm xúc khác nhau. Biển luôn đem lại cho con người những điều kỳ diệu nhất thì phải. Lần này chúng tôi đến khu biển Đồ Sơn - Hải Phòng. Bãi biển đầu tiên trong đời tôi được nhìn thấy biển. Hình như người miền Bắc của những thập niên năm 1980 đến 1990, Đồ Sơn là nơi lý tưởng nhất cho những chuyến nghỉ mát đến với biển, trong đó có tuổi thơ của tôi. Tôi đã trở lại đây nhiều lần, mỗi lần đến tôi lại đi tìm cho mình con sóng tuổi thơ, sự mơ hồ về kỷ niệm ngày một nhạt dần theo thời gian.

Háo hức của chuyến đi này là đến đảo Hòn Dấu. Đảo Hòn Dấu cách bờ khoảng 2km, chúng tôi đi tàu du lịch sang đảo. Ánh sáng của buổi chiều đón hoàng hôn có những thư thái của tàu buồm đang neo đậu. Cát mịn, sóng xô bờ làm trạng thái tôi không còn tách bạch đâu là cõi thực hay cõi mơ. Tôi cứ đi trong miền ánh sáng của riêng mình. Chúng tôi có một buổi chiều nắng đẹp trên đảo.

Bữa nay, lại ngắm nhìn hoàng hôn từ một hòn đảo mang tên Hòn Dấu. Ở đây không có ngọc trai hay điều gì thú vị hơn ngoài nắng, gió và cây những gốc đa si cổ thụ và một ngọn đèn thắp giữa biển đêm hơn 100 năm nay. Đỉnh cao nhất ai đến cũng muốn lên đó để hứng gió biển, ngắm toàn cảnh vịnh, đó là ngọn Hải đăng - Đèn biển. Con đường nhỏ duy nhất đi vào sâu vào đảo là lối lên ngọn hải đăng, trải qua bao thời cuộc lặng lẽ dưới tán cây cổ thụ giờ đã lát bằng đá xanh.  Dưới những tán cây đa, cây si rễ chùm khổng lồ kết vào nhau tạo nên bức thành lũy và nhiều loại cây cổ thụ có từ cách đây hàng trăm năm mọc khắp đảo và những bãi đá cổ nhấp nhô bao quanh hầu hết mép nước của đảo, mang đến cảm giác như đi vào rừng nguyên sinh. Đặc biệt, chuyến này tôi đến được đảo xanh đãi một mùa đu đủ và chuối chín. Không phải cây hoang trên đảo mà bắt đầu từ bàn tay con người mang đến trồng trên đảo. Chúng tôi được người trên đảo mời thưởng thức tự nhiên. Những cây đu đủ sai núc nỉu, nhiều quả chín vàng. Nhìn quả căng mọng chín vàng trên cây thấp thoáng trong những bụi cây rậm rạp thật tò mò và thích mắt. Những trái chín tự nhiên với nắng gió của đảo đã thấm vị biển khơi đãi những vị khách dạo chơi như chúng tôi một buổi chiều ngọt lịm.

Trên đường đến ngọn hải đăng, tôi gặp được một cán bộ ở trong trạm quan trắc khí tượng trên đảo ở bên khu bể nước.  Anh cho biết, nước ngọt ở đây có từ hai nguồn là nước mưa và nước giếng khoan, cũng đủ dùng cho sinh hoạt thiết yếu. Nước ngọt đối với các hải đảo trên biển rất quan trọng. Không có nước ngọt sẽ rất khó sinh tồn. 

Trên đảo đã có những dịch vụ hàng quán nhỏ. Cờ xí rực rỡ vẫn còn âm vang những ngày hội trên đảo vào khoảng từ đầu tháng Hai âm lịch hằng năm. Lễ hội ở đảo tập trung ở khu vực đền thờ thần Nam Hải đại vương. 

Đền thờ Nam Hải thần Vương là điểm đầu tiên khi mọi người ghé thăm để tìm hiểu về văn hóa tín ngưỡng, huyền tích trên đảo trước khi dạo thăm đảo. Ngôi đền thờ qua nhiều lần tôn tạo, mang dáng vẻ cổ kính uy nghiêm, dưới tán cây bàng cổ thụ, hướng nhìn ra biển khơi. Hệ thống đền thờ ở đây mỗi ngày được tôn tạo, xây dựng bề thế và uy nghiêm hơn, có đền thờ nối tiếp là thờ Mẫu, thờ thần… Người ta truyền miệng nối nhau từ đời này sang đời khác đến khi ghi vào sử sách vẫn có nguyên một  huyền sử để làm niềm tin tâm linh. Hướng dẫn viên giới thiệu rằng: Vào đời nhà Trần, ngư dân đánh cá gần đảo Dấu phát hiện thấy một thi thể nổi trên biển. Mọi người vớt lên để trên đảo và nhận ra đây là viên võ tướng, mình mặc giáp trụ, đã bị mất đầu. Biết đây không phải thường dân, ngư dân đã chuẩn bị nghi lễ để hôm sau mai táng. Nhưng sáng ra, mọi người vô cùng ngạc nhiên khi thấy thi thể vị võ tướng đã được mối đùn lên lấp kín thành ngôi mộ. Biết là sự lạ, mọi người thắp hương khấn cầu và xin được sửa sang thêm phần mộ. Sau đó, người ta còn thấy hình bóng một ông già, râu tóc bạc phơ, lúc câu cá ở mỏm đá phía đông đảo, lúc thì dạo chơi nơi bãi cát phía tây. Mọi người khấn vái, cầu xin quý danh, nhưng ông chỉ cười, gật gù chỉ ra biển. Ngư dân ở Đồ Sơn gọi cụ là Lão Đảo Thần Vương và lập đền ngay cạnh mộ để thờ. Vì đảo Hòn Dấu nằm ở phía nam bán đảo Đồ Sơn lên đền thờ thần đảo được mọi người đặt duệ hiệu là Nam Hải Thần Vương. Tương truyền rằng, vào thời Lê sơ, vua Lê ngự giá kinh lý vùng Đồ Sơn. Nghỉ đêm trên đảo Hòn Dấu nằm mơ thấy một ông già râu tóc bạc trắng, tay cầm cần câu, vai đeo chiếc giỏ đến cạnh và tự xưng là thần đảo. Hôm sau lên thuyền và kể lại cho những người cùng đi rồi nói rằng: Nếu là thần đảo thực, hãy cho ta một báo ứng. Vừa dứt lời, một con cá quẫy mạnh nhảy lên thuyền. Thấy linh nghiệm nhà vua bèn phong cho tước hiệu là Thần Vương và truyền cho dân địa phương tu sửa đền miếu để phụng thờ.  

 Con đường đi lên ngọn Hải đăng bốn mùa như nồng nàn hương hoa đại. Cây đại cổ thụ xòa bóng xuống lối vào khu vực của đèn biển trở thành điểm chụp ảnh đẹp nhất.  Hải đăng ở Hòn Dấu là một trong những ngọn đèn có lịch sử xây dựng lâu đời nhất. Hiện nay cột trụ đèn nằm giữa ngôi nhà bảo tàng, có những ô cửa pano màu xanh rất đẹp theo kiểu Pháp. Chúng tôi leo lên mắt đèn Hải đăng qua một trụ chính cầu thang bằng gỗ xoắn ốc, đi qua 3 tầng nhà thì lên tới đỉnh cao nhất để ngắm biển và hứng gió biển lồng lộng. Trong những căn phòng dưới chân đèn chính là nơi trưng bày tư liệu, hiện vật, hình ảnh của ngành hàng hải, những lịch sử xây dựng, phát triển trên đảo... qua những thời kỳ chiến tranh đến nay.

Theo tài liệu mà đoàn công tác chúng tôi được một cán bộ ở Ban Quản lý ở đây cung cấp thì vào năm 1884 đến năm 1896, thực dân Pháp đã cho xây dựng ngọn hải đăng Hòn Dấu, Đồ Sơn. Vào năm 1898, đèn này mới được thắp sáng. Đây là một ngọn hải đăng có vị trí quan trọng trong việc hướng dẫn tàu thuyền ra vào cảng Hải Phòng. Vì vậy, thực dân Pháp đã bố trí tại đây một lực lượng mạnh để bảo vệ đảo. Họ đã từng xây dựng cả một dãy nhà kiên cố nhìn ra biển, cho tới bây giờ được xây dựng sửa chữa và tu tạo thành dãy nhà nghỉ và làm việc của cán bộ trực đảo. Trên đảo còn nhiều điểm lưu dấu lịch sử từ thời kỳ kháng chiến, chiến tranh, như hệ thống hầm ngầm dẫn từ đỉnh núi xuống biển, chỉ còn thấy cửa hầm. Năm 1967, cây đèn cao 65,8 m Pháp để lại, đã bị bom Mỹ đánh đổ. Sau đó chính quyền ta xây dựng cây đèn khác. Cán bộ công nhân viên đảo đèn Hòn Dấu đã từng nêu khẩu hiệu: “Còn đảo, còn người, hải đăng còn nháy sáng”. Đến nay, Đảo Hòn Dấu là Di tích và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia.

TCVNNB số 314

Hòn đảo này rất thiêng trong lòng người dân ở vùng biển ở đây. Họ truyền miệng nhau, khi ra đảo Hòn Dấu đừng có nhặt một viên đá hay viên sỏi vui mắt mà mang về chơi. Đã có người vui tay nhặt mấy thứ trên đảo mang về rồi ăn không ngon ngủ không yên phải làm lễ mang trả lại đảo. Thực hư như thế nào thì chưa rõ, nhưng có lẽ đó cũng là bài học về cách để bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ những gì thuộc về tự nhiên. Nhưng có lẽ với thói quen hay sưu tầm hoặc thích sở hữu những thứ quà từ tự nhiên mà nhiều người hồn nhiên mang về. Nếu chỉ đơn giản là những vật kỷ niệm nho nhỏ thì chẳng hề hấn gì, nhưng nhiều người làm như vậy dần dần sẽ tạo nên thói quen, thậm chí là trào lưu hái lộc giời... Cũng như ngày trước từng có tục, hái lộc đêm giao thừa. Từ hái lộc mang tính tượng trưng, tao nhã với niềm vui hân hoan đón xuân, đón những lộc cây đang bừng nở trước tiết xuân về thì từ việc thiếu hiểu biết về ý nghĩa văn hóa của hái lộc đã từng xuất hiện một phong trào “bẻ cây”, phá cây trong đêm giao thừa. Phải mất nhiều năm chính quyền tuyên truyền, các nhà văn hóa, báo chí lên tiếng phản đối, rồi xử phạt thì dần dần ý thức của người dân được nâng lên. Bây giờ thì hầu như chẳng ai còn nghĩ tới việc vào đêm giao thừa bẻ một cành cây đang rực nhựa sống mang về nhà gọi là hái lộc nữa. Con người rất lạ, khi chạm vào ngưỡng tâm linh, thế lực vô hình thì ai cũng e ngại, dù không biết thực hư thế nào. Trong cuộc sống đầy biến động, pháp trị chính là cách thúc đẩy luật nhân quả tăng tốc để lột trần những giá trị ảo, lòng tham của con người. Cuộc sống, càng đi con người ta càng có những thức tỉnh bởi trải nghiệm khổ đau, mà nhiều người đổ cho số phận. Cổ nhân đã dạy: Số phận lại phần nào là do tính cách tạo nên. Ngồi nghỉ một lát để ngắm biển. Tay tôi vô định bốc lên một nắm cát. Chợt nghĩ đến câu chuyện của người bạn. Này nhé, giữ cuộc sống thoải mái thì như nguyên lý giữ nắm cát vậy. Cứ tha hồ bốc cát lên tay, nếu càng giữ chặt thì cát lại càng rơi... Đừng cố nắm chặt một thứ gì mình muốn giữ hoặc muốn có thật nhiều. Đừng nghĩ rằng buông là bỏ…  

Lên tàu rời đảo, ngọn đèn biển như thắp lên trong lòng tôi một niềm tin vào cuộc đời về luật nhân quả. Phải trải qua những sóng gió, cây cổ thụ trên đảo mới chứng minh được sức sống trường tồn, cắm rễ sâu vào thớ đá trong lòng đảo để lừng lững yên ả đón gió từ khơi xa. Bờ cát, ghềnh đá trên đảo không cô đơn mà có những niềm vui riêng, là luôn hân hoan đón những con sóng, để nghe sóng kể những câu chuyện từ đại dương yêu thương, muôn sắc màu. Sóng cứ lớp này chồng lên lớp khác vỗ bờ đá như giai điệu hát về cuộc đời và những vị mặn mòi phủ lên bờ đá rồi để gió bay đi, ngày mai lại đón một bình minh !

                                                            N.T.T.H

(Nguồn: TC VNNB số 321 - 07/2026)