Rơm vàng trong nắng

Tản văn của TRẦN THƯƠNG

Về quê vào mùa gặt, từ xa đã thấy thoảng trong gió mùi rơm rạ tươi vừa cắt - thứ hương thơm không lẫn vào đâu được, mộc mạc mà quyến luyến. Bao năm rồi, hương rơm ấy vẫn vậy, vẫn nhẹ nhàng mà sâu thẳm, như một sợi dây vô hình níu bước chân người xa xứ trở về với miền ký ức tuổi thơ, nơi có những tháng ngày bình yên đến nao lòng.

Những ngày tháng Năm, nắng trải dài trên cánh đồng, vàng rực và chói chang. Đồng quê sau mùa gặt mang một vẻ đẹp rất riêng - không còn màu xanh mướt non tơ, mà là sắc vàng óng ả của rơm rạ, của no đủ, của thành quả sau bao ngày lam lũ. Trên những thửa ruộng khô cong, những lùm rạ xếp đều như những chiếc nón úp, nối nhau thành hàng, lặng lẽ phơi mình trong nắng. Gió từ triền đê thổi về, lồng lộng, cuốn tung những sợi rơm vàng bay là đà trên mặt ruộng, vướng vào bờ cỏ, vào lối đi, vào cả ký ức của những đứa trẻ lớn lên từ làng quê. Khắp đường làng, sân nhà, ngõ xóm, đâu đâu cũng ánh lên sắc vàng của rơm mới. Sáng sớm, khi làn sương còn bảng lảng trên mái rạ, mẹ đã thức dậy từ lâu. Mẹ trải rơm ra sân gạch, đôi bàn tay thoăn thoắt tãi đều từng lớp, để rơm kịp hong khô dưới nắng sớm. Bầy sẻ nâu từ mái hiên sà xuống, ríu rít mổ những hạt thóc còn sót lại. Đám gà con lích chích theo chân mẹ, bới tung cả sân rơm, tiếng kêu non nớt mà rộn ràng như đánh thức cả buổi sớm quê nhà.

Con đường làng nhỏ hẹp hôm nào bỗng trở nên đông vui hơn trong mùa gặt. Những chiếc xe đạp chở đầy rơm, những quang gánh nặng trĩu, những nụ cười giòn tan sau một vụ mùa bội thu. Các bà, các cô đi chợ sớm, đôi khi phải dừng lại bên vệ đường để gỡ những sợi rơm bện chặt vào bánh xe. Rơm vương trên tóc, trên áo, quấn vào chân người, theo bước chân mà đi khắp xóm làng. Rơm phủ vàng mái đê, tràn xuống tận bờ sông, nằm im lìm dưới cái nắng hè rát bỏng, giòn khô và thơm nức. Trong sân, trong vườn, sau bếp, những cây rơm dần được dựng lên. Từng bó rơm được xếp khéo léo thành hình chiếc nấm tròn xinh, vừa gọn gàng lại vừa chắc chắn. Sáng sớm, chú gà trống nhảy tót lên đỉnh cây rơm, vươn cổ gáy vang, âm thanh lan xa, đánh thức một ngày mới. Những chú chim nhỏ bay qua bay lại, cần mẫn tha từng cọng rơm về xây tổ, dệt nên những mái ấm bé xinh giữa trời cao.

Chiều về, gió từ cánh đồng thổi qua hiên nhà mát rượi. Lũ trẻ sau một ngày nô đùa mệt nhoài lại tụm năm tụm ba bên thềm, say sưa với những trò chơi giản dị. Những bàn tay nhỏ khéo léo tết nên những chú châu chấu, những con búp bê bằng rơm vàng óng. Tiếng cười trong trẻo vang lên, hòa vào tiếng gió, tiếng chim, thành bản hòa ca của một thời thơ ấu không thể nào quên. Rơm - thứ tưởng như vô tri, lại gắn bó mật thiết với đời sống người nông dân. Ngày hai bữa, rơm nhen lên ngọn lửa bếp, giữ hơi ấm cho những bữa cơm gia đình đầm ấm. Rơm ấp ủ ổ trứng tròn của chị mái mơ, giúp đàn gà con chào đời khỏe mạnh. Rơm làm thức ăn cho trâu bò, giúp chúng ấm bụng trong những ngày đông rét buốt. Rơm buộc mớ rau xanh mẹ mang ra chợ, rơm thắt bó sen thơm vừa hái từ đầm, cuống còn vương tơ trắng. Những việc nhỏ bé ấy, tưởng chừng giản đơn, lại thấm đẫm mồ hôi và tình yêu lao động của người quê.

Trong gian bếp nhỏ, rơm còn là nguồn lửa ấm áp. Những buổi chiều mưa, mẹ lom khom nhóm bếp, khói rơm cay xè mắt nhưng lại gợi một cảm giác thân thương đến lạ. Ngô, khoai nướng trong bếp rơm tỏa mùi thơm ngọt, quyện với hương khói, thành mùi vị riêng của quê nhà mà đi đâu cũng không tìm lại được. Những ngày đông chưa có chăn ấm, chiếc ổ rơm trải vội nơi góc nhà đã sưởi ấm cả tuổi thơ, ủ ấp giấc ngủ ngon lành qua những đêm dài lạnh giá. Rơm không chỉ là vật dụng, mà còn là một phần ký ức, một phần đời sống tinh thần của người quê. Nó hiện diện trong từng góc nhỏ, từ sân nhà đến bờ ruộng, từ bếp lửa đến giấc ngủ. Nó chứng kiến bao đổi thay, bao vui buồn của những phận người lam lũ mà giàu tình nghĩa. Thế nhưng, theo nhịp sống hiện đại, hình ảnh rơm rạ dần trở nên thưa vắng. Máy móc thay thế sức người, rơm không còn được tận dụng nhiều như trước. Những bếp lửa rơm cũng nhường chỗ cho bếp gas, bếp điện. Những cây rơm tròn trịa trong sân vườn giờ chỉ còn lác đác ở vài vùng quê xa. Và những đứa trẻ lớn lên hôm nay, có lẽ không còn biết tết châu chấu bằng rơm, không còn trải qua những buổi chiều ngồi bên thềm nghe gió thổi qua mùi rơm mới.

Rơm - thứ thân quen một thuở - giờ bỗng trở thành ký ức. Một ký ức vàng óng, giòn thơm, giản dị mà sâu sắc. Thỉnh thoảng về quê, mẹ lại gửi cho vài chiếc chổi rơm. Cầm chiếc chổi trên tay, thấy từng sợi rơm khô ráp mà bền chắc, chợt nhận ra trong đó có cả mồ hôi của bố, có cả tần tảo của mẹ. Những chiều mưa dầm năm cũ bỗng ùa về, khi ta còn bé, ngồi bên bếp lửa, nhìn mẹ nhóm rơm mà nghe lòng ấm lạ. Có những điều tưởng như nhỏ bé, nhưng lại đủ sức neo giữ một đời người. Như mùi rơm trong nắng, như khói bếp chiều hôm, như tiếng gà gáy sáng… Tất cả đã trở thành một phần không thể tách rời của quê hương, của tuổi thơ, của chính ta.

Giữa những bộn bề của cuộc sống hôm nay, đôi khi chỉ cần một thoáng hương rơm thoảng qua, cũng đủ khiến lòng người chùng lại. Để nhớ. Để thương. Và để hiểu rằng, có những giá trị giản dị mà bền bỉ, vẫn lặng lẽ tồn tại trong sâu thẳm ký ức - như rơm vàng trong nắng, âm thầm mà ấm áp, đi cùng ta suốt cả một đời.

                                                                                                T.T

(Nguồn: TC VNNB số 320 - 06/2026)