Họa sĩ Dương Đức Điện với đề tài Bác Hồ

TỐNG LAM HỒNG

Thuộc thế hệ họa sĩ tài năng, gạo cội đã từng qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc và là một trong những nghệ sĩ có nhiều thành công với đề tài vẽ tranh về chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với niềm đam mê cháy bỏng hết mình cho nghệ thuật, cùng với sự kính trọng và lòng yêu mến vô bờ dành cho vị cha già dân tộc, ông đã sáng tác hàng trăm bức tranh về Bác Hồ kính yêu, ông là họa sĩ Dương Đức Điện.

Họa sĩ Dương Đức Điện sinh ra và lớn lên ở thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định (cũ). Năm 1963, sau khi tốt nghiệp Trường Sư phạm Nhạc - Họa Trung ương, ông về công tác tại phòng Văn hóa - Thông tin thành phố Nam Định. Những năm 1970, 1980, họa sĩ Điện được giao nhiệm vụ vẽ tranh Bác Hồ để treo trong các cơ quan, trường học, xí nghiệp và các tấm hình Bác khổ lớn để rước tại các buổi mít - tinh, treo trên các kỳ đài trong những ngày lễ lớn. Trên căn gác nhỏ tầng 2 trong ngôi nhà ông ở phố Hai Bà Trưng vào những năm 1992, 1993 nơi dùng làm phòng vẽ, ông treo rất nhiều tác phẩm hội họa có giá trị, trong đó có nhiều bức tranh vẽ Bác Hồ luôn được ông treo ở vị trí trang trọng nhất. Các tác phẩm hầu hết được ông thể hiện bằng nhiều chất liệu khác nhau như bột màu, sơn dầu, khắc tổng hợp, ghép gốm màu… các tác phẩm của ông không chỉ thể hiện hình ảnh Bác Hồ kính yêu với phong cách làm việc, lối sống giản dị, lòng yêu nước, thương dân vô hạn mà còn chứa đựng lòng biết ơn sâu sắc, sự kính trọng và tinh thần trách nhiệm cao cả của người nghệ sĩ, công dân. Để có cảm xúc thể hiện chân dung vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc một cách chân thực nhất, trong quá trình thực hiện các tác phẩm ở mảng đề tài này, ông đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tài liệu về cuộc đời hoạt động cách mạng, xem nhiều ảnh chân dung Bác trên báo, tạp chí. Mọi đường nét trên khuôn mặt Bác đều được ông ghi nhận và “thuộc” đến từng chi tiết. Nhờ đó, các tác phẩm đã thể hiện được dung mạo, thần thái, đặc biệt là tâm hồn, nét mặt, cử chỉ, động tác của Người trong những bối cảnh cụ thể.

Tranh cổ động về Bác Hồ của họa sĩ Dương Đức Điện

Trong số những tác phẩm đặc biệt vẽ về Bác Hồ, họa sĩ Dương Đức Điện tâm đắc, dành nhiều công sức nhất là bức tranh vẽ chân dung của Bác cao 5 mét được treo trên kỳ đài trong ngày đại lễ mừng chiến thắng năm 1975 tại Quảng trường Hòa Bình (thành phố Nam Định). Giữa không khí cả nước hân hoan mừng thống nhất đất nước, bức tranh cổ động khổ lớn đã khắc họa chân dung của Bác bằng chất liệu sơn dầu, làm nức lòng quân dân thành phố, nổi bật trên nền cờ hoa rực rỡ của các đoàn diễu hành qua kỳ đài. Trước đó, tác phẩm “Bác Hồ vẫn bên chúng ta” vẽ năm 1967, được dựng ở ngã tư Cửa Đông (thành phố Nam Định cũ) cũng là một trong những bức tranh làm nên tên tuổi của họa sĩ Dương Đức Điện, gây ấn tượng mạnh mẽ với công chúng, người xem. Đây là thời điểm giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, thành phố Nam Định liên tục bị máy bay Mỹ oanh tạc, người dân phải sơ tán ra các vùng ngoại ô. Khi quay trở về, ngắm bức tranh này, mọi người đều lặng đi, nghẹn ngào xúc động bởi trong tâm hồn cảm thấy gần gũi, ấm áp như có Bác đang ở bên, với niềm tin tất yếu vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bức tranh với hình ảnh vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc cùng khẩu hiệu “Bác Hồ vẫn bên chúng ta” đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu, sản xuất của nhân dân thành phố Nam Định, góp sức cùng quân dân cả nước giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Bên cạnh đó, bức tranh vẽ Bác năm 2004 trên tấm pano khổ 3x5m cũng để lại nhiều cảm xúc đặc biệt cho ông; bởi đây là bức tranh ông vẽ nhanh nhất chỉ trong một đêm. Khi đó, ông vừa đi điều trị ở bệnh viện về sau một cơn tai biến mạch máu não. Ban tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm giải phóng thành phố Nam Định đến mời ông vẽ chân dung Bác. Trong thời gian quá gấp gáp, vượt lên những khó khăn, trở ngại về sức khỏe, bức tranh đã hoàn thành theo đúng yêu cầu của Ban tổ chức, được treo trang trọng ngay vị trí trung tâm của buổi lễ kỷ niệm. Ngoài ra phải kể đến nhiều tác phẩm tiêu biểu khác như: “Bác Hồ thăm công nhân Nhà máy Dệt” (1984), tranh gốm màu “Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh” (1983-1984) được ghép từ hàng nghìn mảnh gốm, “Bác Hồ thăm nhà trẻ Nhà máy Dệt” (2003)… Trong giới hoạt động văn hóa nghệ thuật, nhiều người trân trọng gọi họa sĩ Dương Đức Điện là “chuyên gia vẽ Bác Hồ”. Bởi gần 40 năm hoạt động trong ngành văn hóa thông tin, ông đã vẽ hàng trăm tác phẩm tranh cổ động mang đậm khí thế hào hùng tuyên truyền phục vụ nhiệm vụ chính trị của tỉnh, đặc biệt là mảng tranh đề tài Bác Hồ.

Bằng tình yêu quê hương đất nước, lòng kính yêu Bác; với tài năng, tâm huyết, tinh thần trách nhiệm và lý tưởng nghệ thuật phục vụ sự nghiệp cách mạng, phục vụ nhân dân, họa sĩ Dương Đức Điện đã thực hiện được trọn vẹn lời dạy của Bác: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Ông đã được Nhà nước tặng thưởng nhiều giải thưởng cao quý: Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Ba, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa - Thông tin; Huy chương Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam; Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam; Huy chương Chiến sĩ Văn hóa; Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Nguyễn Khuyến, Lương Thế Vinh./.

                                                                                    T.L.H

(Nguồn: TC VNNB số 313 - 12/2025)