Nghệ sĩ sân khấu Ninh Bình tỏa sáng tại Liên hoan Chèo toàn quốc 2025

ĐINH HUỆ

Từ ngày 20/10 đến 02/11/2025 Liên hoan Chèo toàn quốc chính thức diễn ra tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh Bắc Ninh. Liên hoan đã thu hút 11 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp và gần 900 nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công đến từ nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Đây là một sự kiện có quy mô lớn tổ chức ba năm một lần, quy tụ nhiều đơn vị chèo chuyên nghiệp trên toàn quốc, các vở diễn được đầu tư công phu về cả nội dung, hình thức thể hiện.

Các diễn viên lên nhận huy chương từ Ban tổ chức Liên hoan

Trên bản đồ nghệ thuật chèo toàn quốc, Ninh Bình là một tên tuổi lớn. Đây từ lâu đã được xem là cái nôi nuôi dưỡng chèo cổ. Khi tham gia Liên hoan Chèo toàn quốc 2025, các nghệ sĩ Ninh Bình đã mang theo bề dày văn hóa, lớp “phù sa” nghệ thuật được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Dưới ánh đèn sân khấu rực rỡ, nhịp trống chèo vang lên như gọi dậy cả một miền trầm tích văn hóa dân tộc vùng đất cố đô.

Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình trình diễn bốn vở chèo tiêu biểu, khai thác các đề tài lịch sử, truyền thống và cách mạng. Với lối diễn bài bản nhưng cũng rất giàu cảm xúc, các nghệ sĩ Ninh Bình đã chinh phục được hội đồng giám khảo và đông đảo khán giả.

 “Chiêu Văn Vương Trần triều” - một vở diễn đậm chất sử thi, khắc họa hình tượng nhân vật lịch sử anh hùng với chiều sâu tâm lý và tính nghệ thuật cao. Nhân vật Chiêu Văn Vương được khắc họa góc cạnh với những giằng xé nội tâm, những lựa chọn đầy trách nhiệm trong bối cảnh xã tắc nhiều biến động. Cách dàn dựng vừa truyền thống vừa mang hơi thở thời đại giúp người xem cảm nhận được sợi dây gắn bó giữa vận mệnh đất nước và trách nhiệm cá nhân trong thời kỳ đó. NSƯT Trần Ngọc Hùng là nghệ sĩ chèo kỳ cựu, có nhiều năm gắn bó với các vai chính kịch như vua, tướng, nhân vật lịch sử. Ông được đạo diễn tin tưởng giao trọng trách thể hiện nhân vật Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật. Lối diễn chững chạc, giọng hát vang đã giúp ông thể hiện rõ khí chất nhân vật, xung đột nội tâm và những đấu tranh tinh thần trước trách nhiệm và vận mệnh đất nước.

Vở chèo được trao giải Xuất sắc về đề tài chiến tranh cách mạng là “Hương tràm”. Tác giả kịch bản Nguyễn Tiến Dương; chuyển thể chèo NSƯT Lâm Bình; đạo diễn NSND Quang Thập. Hình tượng người lính hiện lên thật đẹp, thật kiên cường trong khung cảnh mưa bom bão đạn của quân thù. Tình yêu của anh bộ đội tên Nhất Danh quê Ninh Bình và cô Hoa - nữ chiến sĩ giải phóng quân tỉnh Cà Mau chớm nở trong những ngày đầu vào quân ngũ. Chiến tranh đã đưa họ đến với nhau nhưng cũng là chiến tranh đã mang Nhất Danh đi. Anh hi sinh để lại Hoa cùng một mầm sống mới thành hình. Đoạn đầu của vở diễn là tiếng hát ca ngợi tình yêu của đôi trẻ, đoạn sau chính là hành trình Hoa và con trai đi tìm gia đình Nhất Danh để nhận lại người thân. Tác phẩm đề cao tình yêu, lòng dũng cảm và sự hi sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Yếu tố lãng mạn và tính nhân văn được truyền tải qua ngôn ngữ chèo một cách uyển chuyển, giàu cảm xúc. Nữ nghệ sĩ chèo Bùi Thị Hiên, người có giọng hát mượt mà, cách xử lý làn điệu mềm mại và lối diễn gần gũi đảm nhiệm vai nữ chính của tác phẩm này. Bằng tài năng của mình, chị đã thể hiện thành công hình tượng người phụ nữ trong chiến tranh - giàu yêu thương, thủy chung và sẵn sàng hi sinh vì lý tưởng cách mạng.

Vở chèo “Huyền sử Trần Thương” lại gây ấn tượng với người xem bởi cách xây dựng tình tiết nửa thực - nửa hư, lịch sử được lồng ghép với truyền thuyết dân gian. Vùng đất Trần Thương được tái hiện lại thông qua những sự kiện lịch sử mang đầy yếu tố tâm linh kỳ ảo. Bối cảnh vở diễn đặt trong thời kỳ kháng chiến chống quân Nguyên Mông của triều Trần. Trần Quốc Tuấn đã cho lập kho lương Trần Thương, bí mật tích trữ lương thảo để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài. Nhân dân trong vùng một lòng hưởng ứng, âm thầm góp công góp của bảo vệ kho lương trước sự nhòm ngó của giặc. Vở chèo tái hiện lại sự gắn bó keo sơn giữa triều đình và nhân dân, giữa vị tướng tài ba và những người dân bình dị. Thông qua những tình huống mang màu sắc huyền thoại, kỳ bí, tác phẩm làm nổi bật trí tuệ, đức độ và tầm nhìn của Trần Quốc Tuấn đồng thời tôn vinh tinh thần yêu nước, đoàn kết của nhân dân. Yếu tố “huyền sử” được thể hiện qua: sự linh thiêng của vùng đất, sự che chở của tổ tiên và anh linh các bậc tiền nhân, niềm tin của nhân dân vào chính nghĩa. Tất cả những yếu tố này tạo cho vở diễn một không khí thiêng liêng, đậm chất dân gian, giúp khán giả cảm nhận được mạch chảy bền bỉ của truyền thống qua nhiều thế hệ. Các diễn viên Phạm Minh Quang vai Phạm Ngũ Lão, Phạm Mạnh Thắng vai Già Trương, Dương Thị Dung vai Quận chúa Đại Hoàng, Nguyễn Việt Dũng vai Hưng Đạo Vương…đã thể hiện xuất sắc vai diễn của mình, góp phần làm nổi bật tinh thần đoàn kết, lòng trung nghĩa và sự gắn bó giữa quân và dân trong kháng chiến bảo vệ tổ quốc.

“Hồng Châu Huyền nữ” là thước phim tái hiện lại cuộc sống, văn hóa tín ngưỡng của con người bản địa thông qua ngôn ngữ chèo độc đáo. Huyền nữ được coi là biểu tượng nữ thần linh thiêng của vùng đất Hồng Châu. Nhân vật được xây dựng như một biểu tượng của đức hi sinh, lòng nhân ái và sức mạnh tinh thần của người phụ nữ Việt Nam. Điều gây ấn tượng với khán giả ở vở diễn này là ngôn ngữ sân khấu giàu chất tạo hình, kết hợp múa - hát - âm nhạc dân gian một cách nhuần nhuyễn. “Hồng Châu Huyền nữ” cho thấy khả năng của chèo trong việc kể những câu chuyện huyền thoại một cách gần gũi, dễ cảm. NSƯT Huyền Diệu là một trong những gương mặt tiêu biểu của Nhà hát truyền thống Ninh Bình. Với phong cách biểu diễn đằm thắm, giọng hát giàu nội lực, chị đã khắc họa thành công vẻ đẹp thiêng liêng, sức mạnh tinh thần của người phụ nữ trong văn hóa dân gian. Vai diễn của chị là một trong những yếu tố quan trọng làm nên thành công của vở diễn tại liên hoan.

Bốn vở diễn tham dự Liên hoan Chèo toàn quốc 2025 là bốn mảng màu khác nhau của bức tranh Chèo tỉnh Ninh Bình. Qua đây cũng thấy rõ được sự đa dạng đề tài và sức sống mạnh mẽ của nghệ thuật chèo: từ đề tài lịch sử, cách mạng, huyền sử đến truyền thuyết dân gian. Mỗi tác phẩm mang một phong cách riêng nhưng đều có mục tiêu chung là gìn giữ, lan tỏa giá trị của sân khấu chèo trong đời sống hôm nay. Ở từng vở diễn, các nghệ sĩ chèo của Nhà hát nghệ thuật truyền thống tỉnh Ninh Bình đã dùng tài năng của mình, thổi hồn vào mỗi câu hát, điệu múa khiến sân khấu trở nên chân thực như đời sống hằng ngày. Điều này đã chinh phục được trái tim khán giả và sự công nhận của ban giám khảo. Với 5 Huy chương Vàng và 11 Huy chương Bạc là những con số chân thực nói lên sự cố gắng phấn đấu của các nghệ sĩ. Những cái tên NSƯT Trần Ngọc Hùng, Bùi Thị Hiên, Lã Thị Thuấn, Dương Thị Dung, NSƯT Huyền Diệu đã được vinh danh nhận giải thưởng. Ngoài ra, Nhà hát Nghệ thuật tỉnh Ninh Bình còn nhận được các giải thưởng chuyên môn khác như Nhạc sĩ xuất sắc ( Dương Thanh Nam), Chỉ huy dàn nhạc xuất sắc (Đào Như Hồng) và các giải Nhạc công xuất sắc cho Lại Hồng Toan và Vũ Duy Đoàn.

Phát biểu tại lễ bế mạc liên hoan, Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Trưởng ban Chỉ đạo Liên hoan Tạ Quang Đông đã tổng kết: “Chúng ta vui mừng nhận thấy qua từng vở diễn, từng vai diễn, nghệ thuật Chèo đang chuyển mình mạnh mẽ. Nhiều đoàn đã có những tìm tòi, sáng tạo trong dàn dựng, âm nhạc, phục trang, kết hợp giữa truyền thống và đương đại. Những cố gắng ấy cho thấy tinh thần đổi mới, hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc. Đây là hướng đi đúng đắn để Chèo tiếp tục sống bền vững trong đời sống hiện đại”.

Liên hoan Chèo toàn quốc 2025 đã khép lại trong không khí trang trọng, giàu cảm xúc. Đoàn nghệ thuật Chèo Ninh Bình đã thực sự toả sáng, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng hội đồng nghệ thuật, giới chuyên môn và đông đảo khán giả. Trong tương lai, với hướng đi kết hợp giữa truyền thống và hiện đại này, Chèo Ninh Bình chắc chắn sẽ còn thăng hoa và phát triển hơn nữa, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương, con người mảnh đất cố đô đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

                                                            Đ.H

(Nguồn: TC VNNB số 314 - 12/2025 - Số Đặc Biệt)