“Nguồn tác giả AI” trong sáng tác ca khúc hiện nay Thuận lợi, cơ hội hay thách thức
Th.S Nguyễn Thuý Hoa
Hội viên Hội Nhạc sỹ Việt Nam
Trí tuệ nhân tạo AI trong giai đoạn phát triển khoa học công nghệ hiện nay đang trở thành trợ thủ đắc lực của con người trong mọi lĩnh vực của đời sống, bao gồm cả lĩnh vực đòi hỏi sự sáng tạo, cảm xúc như văn học, nghệ thuật.
Một người sáng tác nhạc cần có những kiến thức cơ bản nhất về khoa học xã hội và nhân văn cùng các kiến thức về âm nhạc học như lịch sử và lý luận âm nhạc, phê bình âm nhạc, âm nhạc dân tộc học,…khi sáng tác một tác phẩm âm nhạc/ca khúc cần phải có cảm hứng và cảm xúc về đề tài nhất định. Đó là chất xúc tác cần có để hình thành, sáng tạo nên ca khúc, tác phẩm. Thông thường người nhạc sỹ phải trăn trở, thai nghén về một chủ đề nào đó cho đến khi cảm xúc, cảm hứng đến với mình mới có thể cho tác phẩm được ra đời. Do vậy, cảm xúc của mỗi nhạc sỹ là khác nhau, mỗi thời điểm cũng khác nhau, góc nhìn, lăng kính sáng tạo khác nhau mà tạo ra những tác phẩm với chất liệu và cảm xúc không sao chép.
Trong quá trình sáng tác một ca khúc, người nhạc sỹ thường trải qua nhưng công đoạn như: cách tiến hành hợp âm, giai điệu, đặt lời, hát, sửa…và trải qua thời gian nhất định có thể ngắn (vài ngày) hoặc dài (một số năm) thì có thể hoàn thành tác phẩm.
Tuy nhiên với công nghệ AI hiện nay chỉ cần người sử dụng lựa chọn công cụ sáng tác nhạc nào đó, gợi ý một số tiêu chí về bài cần sáng tác (chủ đề, nội dung chính, thể loại, ca sỹ thể hiện…) ngay sau đó sản phẩm đã có một số dạng để nghe và lựa chọn.
Ví dụ về một số các công cụ AI phổ biến hiện nay được sử dụng trong sáng tác ca khúc như:
MuseNet là một dự án của OpenAI, cho phép tạo các bài hát với tối đa 10 nhạc cụ khác nhau. Khi bản nhạc AI được tạo, sẽ có 4 biến thể để lựa chọn tải xuống sử dụng.
Trong phiên bản cơ bản của Melobytes, người sử dụng có thể đặt ngôn ngữ cho lời bài hát để công cụ phân tích cùng với âm sắc, nhịp độ, số chỉ nhịp và phong cách của ca sĩ bạn muốn, bao gồm nam, nữ, song ca, rô-bốt và rapper.
Musicful là một nền tảng sáng tạo âm nhạc có thể biến lời bài hát, lời nhắc văn bản hoặc ý tưởng đơn giản thành những bài hát hoàn chỉnh, miễn phí bản quyền chỉ trong vài giây.
Suno AI là một nền tảng sáng tác giúp bạn biến ý tưởng thành âm nhạc một cách dễ dàng và nhanh chóng từ sáng tác bài hát đến sản phẩm có ca sỹ hát cũng chỉ mất vài giây.
Với các phần mềm “sáng tác ca khúc” như thế này thì người sử dụng không cần phải hiểu biết về âm nhạc; chỉ cần thử các chức năng kiểm soát và sáng tạo, lựa chọn là đã có được sản phẩm ca khúc.
Đánh giá về ứng dụng AI trong sáng tác ca khúc
Trong bài viết của tác giả Thụy Du trong Hội Nhạc sỹ Việt Nam tháng 8 năm 2024 có nội dung về Công nghệ trí tuệ nhân tạo trong sáng tác âm nhạc: trợ thủ đắc lực của nhạc sỹ. Buổi sinh hoạt định kỳ của Hội NSVN với chủ đề “Ứng dụng AI trong sáng tác ca khúc” đã diễn ra vô cùng hào hứng và sôi nổi, thu hút các nhạc sĩ ở nhiều lứa tuổi với nội dung hướng dẫn các nhạc sĩ thực hành ứng dụng AI trong sáng tác, đồng thời tiếp tục trao đổi thẳng thắn, sâu sắc về giới hạn khi sử dụng AI trong hoạt động âm nhạc.
“Phần mềm AI sáng tác âm nhạc có nhiều tuyến giai điệu hay tạo cảm hứng cho nhạc sĩ và trợ giúp mình các công đoạn như hòa âm, phối khí, thể hiện. Tất nhiên, để tạo ra thành phẩm đúng ý mình, nhạc sĩ phải chỉnh sửa rất nhiều”, nhạc sĩ Trần Đức Cảnh cho hay.
Tuy nhiên, nhạc sĩ Nguyễn Tiến Mạnh khẳng định, trí tuệ nhân tạo không thể thay thế con người. Âm nhạc do các thông số kỹ thuật hình thành và “người máy” thể hiện đều không thể có cảm âm, cảm xúc tinh tế như của con người. Nhạc sĩ cần thiết sử dụng AI trong sáng tác nhưng không nên lạm dụng, phụ thuộc hoàn toàn mà phải biết biến AI thành trợ thủ đắc lực cho mình.
Trong quá trình tiếp cận với công nghệ AI, nhạc sĩ Giáng Son nhận thấy, thành phẩm âm nhạc do trí tuệ nhân tạo viết thường bị phô, không mượt mà, đúng dấu. Bên cạnh đó, với các sáng tác bằng chất liệu hiện đại thì AI có thể đáp ứng, còn chất liệu dân gian từng địa phương, vùng miền thì dữ liệu từ các phần mềm trí tuệ nhân tạo rất nghèo nàn và không thể cho ra “chất” như nhạc sĩ tự sáng tác.
Với các nhạc sỹ chuyên nghiệp họ đánh giá công nghệ là trợ thủ đắc lực, nhưng không thể thay thế con người khi sáng tạo tác phẩm âm nhạc. Tuy nhiên đối với những người sáng tạo nghiệp dư hoặc những người không có kiến thức âm nhạc nhưng muốn sáng tác thì thực tế họ đang làm gì. Qua khảo sát cho thấy nhiều người đang sáng tác bằng 100% công nghệ AI cho các chủ đề mình quan tâm; có sửa lời của AI để đỡ ngang về dấu phát âm; có cung cấp lời, tứ thơ để AI có thông tin sáng tác; đối với những người biết hát đúng giai điệu có thể tự sửa vài nốt giai điệu và thuê người viết ra thành nhạc… Nói chung là vẫn dựa gần như toàn bộ vào “nguồn tác giả AI”. Như vậy những sản phẩm này chất lượng sẽ ra sao nếu được đại bộ phận quần chúng sử dụng?
Không chỉ dừng lại ở đó, nhiều trung tâm dạy âm nhạc cho trẻ đã triển khai các chiến lược thu hút thị hiếu của người học và phụ huynh: trẻ em tự sáng tác các ca khúc cho bản thân bằng AI trong khi kiến thức âm nhạc vô cùng non nớt. Đây là thuận lợi, cơ hội hay thách thức?
Qua nhận định của Hội Nhạc sỹ Việt Nam rằng Công nghệ AI – trợ thủ đắc lực trong sáng tác không thể thay thế con người, cộng đồng những người hoạt động âm nhạc từ các nhạc sỹ, ca sỹ, giáo viên âm nhạc cần có sự nhìn nhận nghiêm túc về giá trị của sáng tạo nghệ thuật để hướng chung tới sự phát triển trong sáng tác ca khúc đảm bảo chất lượng.
N.T.H
(Nguồn: TC VNNB số 311 - 10/2025)