Tha thiết rộn ràng những khúc ca xuân

NSƯT - Nhạc sĩ KIỀU DƯ

            Sau một mùa đông kéo dài ba tháng, cây cỏ và con người như co mình lại để chống chọi với mưa phùn, gió bấc, sương muối, giá băng, với cái lạnh cắt thịt da, cuộc sống dường như chầm chậm lại, thì cũng vừa tới lúc đất trời bung tỏa cho sự sống dâng trào. Ấy là “khi gió đồng ngát hương, rợp trời chim én liệng/ Cây nảy đầy chồi non/ Mây trắng bay yên lành” (Mùa chim én bay - Hoàng Hiệp), dấu hiệu báo mùa xuân đã đến.

Mùa xuân, nếu ai có dịp dạo khắp một vòng Việt Nam tươi đẹp thân yêu rất đỗi tự hào của chúng ta, thì nhất định đâu đâu cũng nghe vang lên những khúc ca xuân tha thiết rộn ràng. Nào “Em ơi mùa xuân đến rồi đó/ thắm đỏ ngàn hoa sắc mặt trời”. Nào “Xuân xuân ơi xuân đã về/ Có nỗi vui nào vui hơn mùa xuân đến”. Nào “Tết tết tết tết đến rồi/ Tết đến trong tim mọi người”… (Các bài hát của Trần Chung, Nguyễn Ngọc Thiện, Từ Huy). Vâng! Những bài hát về mùa xuân - những khúc ca xuân, có bài nào mà không rộn ràng, tha thiết? Bởi vì cảnh thiên nhiên mùa xuân tươi đẹp, nắng ấm, hoa cười, trái ngọt, cây xanh, hòa với lòng người vui tươi náo nức, với tình yêu rạo rực trong tim. Và những khúc ca xuân thì cũng nở rộ như hoa lá mùa xuân, nghĩa là rất, rất nhiều. Có thể nói, với các nhạc sĩ Việt Nam, chắc rằng không ai lại không có tác phẩm viết về mùa xuân. Với cả ngàn bài hát về mùa xuân ấy, hàng trăm bài đã đọng lại trong lòng người nghe, và vài ba chục bài trở thành “Xuân ca”, nghĩa là cứ mỗi độ xuân về, ta lại gặp trên sóng phát thanh, truyền hình, trên sân khấu lớn nhỏ, hay thậm chí cả ở những giàn loa karaoke khắp nơi trên đất nước trong những cuộc liên hoan cộng đồng tự phát. Nhiều nhạc sĩ không chỉ có một bài hát nổi tiếng về mùa xuân. Ví dụ Văn Cao với “Bến xuân” và “Mùa xuân đầu tiên”; Phạm Duy với “Xuân thì” và “Đêm xuân”; Trịnh Công Sơn với “Hoa xuân ca” và “Góp lá mùa xuân”; Trần Hoàn với “Mùa xuân nho nhỏ” (thơ Thanh Hải) và “Tình ca mùa xuân”; Trần Chung với “Mùa xuân đến rồi đó” và “Mùa xuân trên thành phố dệt”; Xuân Hồng với “Xuân chiến khu”. “Mùa xuân bên cửa sổ” và “Mùa xuân trên thành phố Hồ Chí Minh”. Hoàng Hiệp với “Mùa chim én bay” (thơ Diệp Minh Tuyền) và “Nơi gặp gỡ tình yêu”… Rồi những tác giả với chỉ một bài về mùa xuân nhưng được nhiều người biết đến, như “Đường bốn mùa xuân” của Đỗ Nhuận; “Cung đàn mùa xuân” của Cao Việt Bách; “Mùa xuân làng lúa làng hoa” của Ngọc Khuê; “Mùa xuân trên quê hương” của Hoài Mai; “Thì thầm mùa xuân” của Ngọc Châu; “Mùa xuân gọi” của Trần Tiến; “Lắng nghe mùa xuân về” của Dương Thụ. Những nhạc phẩm xuân mang đậm phong cách nhạc trẻ như Nguyễn Ngọc Thiện với “Mùa xuân ơi”; Từ Huy với “Ngày Tết quê em”; Đức Trí với “Nắng có còn xuân”; Quốc Dũng với “Điệp khúc mùa xuân”; Bảo Chấn với “Hoa cỏ mùa xuân”... Và xa hơn nữa về thời gian, một số nhạc phẩm sinh ra từ những mùa xuân xưa vẫn được lưu truyền đến tận xuân nay như “Cánh thiệp đầu xuân” của Minh Kỳ; “Xuân họp mặt” của Văn Phụng; “Bức tranh xuân” (Con bướm xuân) của Anh Bằng; “Ngày xuân long phụng sum vầy” của Quang Huy; “Đoản xuân ca” của Thanh Sơn… Bên cạnh đó, không khí đón mừng xuân trên khắp địa cầu, với những cung bậc tình cảm khác nhau phản ảnh qua ca khúc cũng đã từ lâu vang hòa cùng mùa xuân đất nước Tiên Rồng Việt Nam, điển hình như “Khát vọng mùa xuân” của V.A. Mozart (Áo); “Tết là Tết” của Lâm Chấn Kiệt (Trung Quốc); và nhất là “Happy new year” của ban nhạc ABBA (Thụy Điển) cùng nhiều nhạc phẩm khác.

  Như tiêu đề của bài viết đã đề cập, tính chất tương đồng chung của hầu hết các khúc ca xuân đã điểm qua ở trên là rộn ràng và tha thiết. Rộn ràng vì tiễn năm cũ với nhiều niềm vui đáng nhớ vừa qua, và đón một năm mới vừa sang với bao niềm hy vọng ước mơ tươi đẹp. Thiết tha vì lòng người chan chứa tình yêu mà nổi rõ nhất là tình yêu đất nước quê hương và tình yêu lứa đôi hạnh phúc, gia đình sum họp đoàn viên.

            Song, với đất nước từng trải mấy mươi năm khói lửa, qua hai cuộc trường kỳ kháng chiến chống ngoại xâm, thì vẫn còn đó những mùa “Xuân chiến khu khói mù tỏa lan mái nhà/ Em chẳng có chi để làm quà/ Có chi hơn là hát tặng bài ca” (Xuân chiến khu - Xuân Hồng); “Mùa xuân người cầm súng/ Lộc giắt đầy trên lưng/ Mùa xuân người ra đồng/ Lộc trải dài hương lúa” (Tình ca mùa xuân - Trần Hoàn, Thanh Hải); “Khi tạm biệt mùa xuân/ Anh lính về biên giới/ Cô gái vào ca ba” (Mùa xuân bên cửa sổ - Xuân Hồng); và đáng nhớ nhất là ngày vui thống nhất Bắc Nam, khi gặp lại nhau thì “Nước mắt trên vai anh/ Giọt rơi ấm đôi vai anh/ Niềm vui phút giây như đang long lanh” (Mùa xuân đầu tiên - Văn Cao). Cũng còn nhiều những bài hát về mùa xuân trên đường ra mặt trận, mùa xuân biên giới, mùa xuân hải đảo, mùa xuân của những người chiến sĩ, tạo nên cụm ca xuân ghi dấu ấn một thời đất nước khói lửa gian lao không thể nào quên. Khói lửa gian lao, hy sinh không kể xiết, song vẫn lạc quan, vẫn rộn ràng tha thiết thấm đẫm tình yêu. Có lẽ đây là điểm khác biệt quan trọng trong những khúc ca xuân của Việt Nam với nhiều quốc gia trên trái đất này.

Từ khi giành thống nhất Bắc Nam, sau những năm gian khổ vượt qua sự bao vây cấm vận của kẻ thù, bước sang giai đoạn đổi mới dựng xây và bảo vệ đất nước, những khúc ca xuân càng thêm vui náo nức, càng nặng tình yêu thương: “Bình minh chiến thắng reo ca/ Xuân về non nước bao la/ Mầm sống ta ươm giữa đời” (Cung đàn mùa xuân - Cao Việt Bách); “Nghe âm vang bao câu chúc yên lành/ Đất nước gấm hoa yên ấm an vui/ Bao em thơ khoe áo mới tươi cười/ Chào một mùa xuân đến” (Mùa xuân ơi - Nguyễn Ngọc Thiện). “Mừng ngày Tết ta chúc cho nhau/ Một năm thêm sung túc an vui/ Người nông dân thêm lúa thóc/ Người thương gia mau phát tài” (Ngày Tết quê em -Từ Huy). “Từng chồi non xanh mơn man/ Từng hạt mưa long lanh rơi/ mùa xuân/ Và trong ánh mắt lấp lánh/ Lời yêu thương yêu thương ai ngập ngừng” (Thì thầm mùa xuân - Ngọc Châu); “Mùa xuân hát trên cánh đồng/ Gọi màu xanh đến vô cùng/ Mùa xuân hát trong nắng vàng/ Gọi trời cao gió xôn xao/ Mùa xuân hát trên môi người/ Gọi niềm vui đến mỗi ngàу” (Mùa xuân gọi - Trần Tiến)… 

  Bác Hồ kính yêu từng sáng tác nhiều bài thơ Chúc Tết mừng xuân. Còn trong bài thơ “Tự khuyên mình”, Người viết: “Ví không có cảnh đông tàn/ Thì đâu có cảnh huy hoàng ngày xuân”.

  Ta đã thấy, đã nghe các bài ca nói về xuân đẹp, xuân vui, xuân thắng lợi, xuân thành công, xuân yêu thương, xuân thắm nồng v.v… Song hình như chỉ có Bác mới nâng xuân lên bậc cao nhất là xuân huy hoàng. Hai chữ đó đủ bao trọn các mĩ từ gắn với mùa xuân khi đất nước đang chuyển mình bước vào kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam. Chào mừng năm mới 2026, đón xuân Bính Ngọ sắp sang, trong giờ phút Giao thừa thiêng liêng và cả những ngày nghỉ Tết sắp tới, mời các bạn hãy bật tivi lên hay dạo bước ra những không gian công cộng, nhất định trong chương trình hát mừng xuân mới, ta sẽ gặp ít nhất vài ba nhạc phẩm đã nhắc đến trong bài viết này, những khúc ca xuân rộn ràng tha thiết, đem niềm vui đến với mọi nhà, đem tình yêu đến với mỗi chúng ta.

                                                                           K.D

(Nguồn: TC VNNB số 316 - 02/2026)

Nhất mã (Tổng hợp)                                                                                                                                                       KIM ĐỨC THẠO